मत्स्येन्द्रासनम् (नपुंसकलिङ्ग)
अर्थ−
पेट पछाडि जाने गरी बायाँ गोडालाई दाहिने जाँघमा राखी बायाँ गोडामाथि दाहिने कुर्कुच्चा अडाएर दाहिने कुहिनाले मुख दबाएर आँखीभौँको बीचमा एक नास हेर्दा हुन जाने हठयोग । भनाइ छ-
“उदरं पश्चिमाभासं कृत्वा तिष्ठति यत्नतः ॥
नम्राङ्गवामपादं हि दक्षजानूपरि न्यसेत् ॥
तत्र याम्यं कूर्परं च करे याम्यं च वक्रकम् ॥
भुवोर्मध्ये मता दृष्टिः पीठं मत्स्येन्द्रमुच्यते ॥”
(घेरण्डसंहिता) ।