मदोल्लापी
मद्गु
मद्
मद तृप्तियोगे
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- मादयते
अर्थ−
१. तृप्त गर्नु, समाधान गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मद तृप्तियोगे” 2 ‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
- ‘--तृप्तिशोधने, शोधनम् = सम्पत्तिः।’ इति क्षीरस्वामी।
- ‘तृप्ति- शोधने = तर्पणशुद्धौ।’ इति पुरुषकार-माधवाभ्यां क्षीरस्वामिसम्मतपाठत्वे- नोपात्तं वाक्यम्।
- तत्तु मुद्रितक्षीरतरङ्गिणीकोशे न दृश्यते।
- मादकः-दिका, मिमादयिषकः-षिका;
- मादयिता-त्री, मिमादयिषिता-त्री;
- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकगालयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
- 5
प्रासङ्गिक्यः
मदी हर्षग्लेपनयोः
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- मदति
अर्थ−
१. हृष्ट हुनु, हर्षित हुनु,
२. थाक्नु, श्रान्त हुनु ।
णिच्- (मदयति)
१. हर्षित गर्नु,
२. बेहोश गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“मदी हर्षग्लेपनयोः” 2 शमादिः, घटादिश्च।
- ‘ग्लेपनम् = दैन्यम्’ इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- ‘ग्लपने’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां पाठः।
- ‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
- 4 मादकः-दिका, 5, मादकः 6 इत्यादिषु मित्त्वं नेति ज्ञेयम्। मदकः-निमादकः-मादकः-दिका, मिमदिषकः-षिका, मामदकः-दिका;
- मदिता-त्री, मदयिता-त्री, मिमदिषिता-त्री, मामदिता-त्री;
- 7 माद्यन्-न्ती, मदयन्-न्ती, मिमदिषन्-न्ती;
- -- मदिष्यन्-न्ती-ती, मदयिष्यन्-न्ती-ती, मिमदिषिष्यन्-न्ती-ती;
- -- -- मदयमानः, मदयिष्यमाणः, --मामद्यमानः, मामदिष्यमाणः;
- सुमत्-सुमद्-सुमदौ-सुमदः;
- -- -- -- 8 मत्तम्-मत्तः-मत्तवान्, मदितः, मिमदिषितः, मामदितः-तवान्;
- मदः, 9 प्रमद्वरः, 10 प्रमादी, 11 इरम्मदः 12, 13 उन्मदिष्णुः 14, मदः, 15 मदनः, मिमदिषुः, मामदः;
- मदितव्यम्, मदयितव्यम्, मिमदिषितव्यम्, मामदितव्यम्;
- 16 मदनीयम्, मदनीयम्, मिमदिषणीयम्, मामदनीयम्;
- माद्यम्- 17 मद्यम्, मद्यम्, मिमदिष्यम्, मामद्यम्;
- ईषन्मदः-दुर्मदः-सुमदः;
- -- -- -- मद्यमानः, मद्यमानः, मिमदिष्यमाणः, मामद्यमानः;
- मादः, 18 विद्यामदः-धनमदः, कुलमदः, 19 20 प्रमदः, 21 सम्मदः, प्रमादः-सम्मादः-उन्मादः-विमादः, मदः, मिमदिषः, मामदः;
- मदितुम्, मदयितुम्, मिमदिषितुम्, मामदितुम्;
- मत्तिः, मदना, मिमदिषा, मामदा;
- मदनम्, मदनम्, मिमदिषणम्, मामदनम्;
- मदित्वा, 22 मदयित्वा, मिमदिषित्वा, मामदित्वा;
- प्रमद्य, प्रमदय्य, प्रमिमदिष्य, प्रमामद्य;
- मादम् २, मदित्वा २, 23 मादम् २ -मदम् २, 24 मदयित्वा २, मिमदिषम् २, मिमदिषित्वा २, मामदम् २;
- मामदित्वा २;
- 25 इति ण्यन्तात् इत्नुच्प्रत्यये रूपमेवम्।
- मदयित्नुः = मदिरा। मदयित्नुः, 26 इत्यादिना किरच्प्रत्यये रूपमेवम्।
- माद्यन्तेऽ- नयेति मदिरा = सुरा। मदिरा, 27 मत्सरः, 28 मत्स्यः-मत्सी।
- 29
प्रासङ्गिक्यः
मदी हर्षे
गणः- दिवादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- माद्यति
अर्थ−
१. खुसी हुनु, हर्षित हुनु ।
कृदन्तरूपमाला