मृदूर्णा मृद्वङ्ग

मृद्

¹“मृद क्षोदे” ² ³ क्वचित् सिद्धान्तकौमुद्यां ‘मृद मर्दने’ इति भ्वादिष्वपि ⁴ पठ्यते।
वस्तुतस्तत्र ‘म्रद्--’ इति भाव्यम् इत्याशयेनास्माभिर्नायं विलिखित इति ज्ञेयम्। ‘क्षोदनम् = सञ्चूर्णनम्’ इति धा।
का।
⁵।
मर्दकः-र्दिका, मर्दकः-र्दिका, मिमर्दिषकः-षिका, मरीमृदकः-दिका;
मर्दिता-त्री, मर्दयिता-त्री, मिमर्दिषिता-त्री, मरीमृदिता-त्री;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिकतृपतिवत् ⁶ ज्ञेयानि।
क्विपि- ⁷ मृत्-मृद्-मृदौ-मृदः, ⁸ मृत्तिका, मृत्सा-मृत्स्ना, ⁹ मुरमर्दनः, मर्दनम्, ¹⁰ मृद्यः, ¹¹ महिषासुरमर्दनी, ¹² मृदित्वा, ¹³ मृदङ्गः, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।

प्रासङ्गिक्यः

↑ (१३०७)
↑ (९-क्र्यादिः-१५१५। अक। सेट्। पर।)
↑ [अ]
↑ (७६७)
↑ (३-१०)
↑ (७७२)
↑ [पृष्ठम्१०५३+ २९]
↑ १। ‘मृदस्तिकन्’ (५-४-३९) इति मृच्छब्दात् स्वार्थे तिकन्प्रत्यये रूपमेवम्।
↑ २। नन्द्यादेः (३-१-१३४) आकृतिगणत्वात् कर्तरि ल्युप्रत्ययः। मुरं मर्दयतीति मुरमर्दनः।
↑ ३। ‘ऋदुपधात्--’ (३-१-११०) इति क्यप्प्रत्ययः।
↑ ४। बाहुलकात् ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति कर्मण्युपपदे कर्तरि ल्युटि, स्त्रियां टित्त्वात् ङीपि च रूपमेवम्।
↑ ५। ‘मृडमृद--’ (१-२-७) इति सेटः क्त्वायाः कित्त्वात् गुणनिषेधे रूपमेवम्।
↑ ६। ‘विडादिभ्यः कित्’ (द। उ। ३-६१) इति अङ्गच्प्रत्ययः। मृदङ्गः = वाद्यविशेषः।

संस्कृत-शब्दकोशः