यन्त्री
यभ
यन्त्र्
यत्रि सङ्कोचे
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- यन्त्रयति–ते
अर्थ−
१. स्वाधीन राख्नु,
२. सङ्कुचित गर्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“यत्रि सङ्कोचने” 2 3 ‘यन्तृ--’ इति ऋदिदत्र पाठ इति आभरणकारमतत्वेन धातुवृत्तावु- पादाय-- “अयं पाठः चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते;
- प्रत्युत यन्त्रणादिशब्द- मस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्।” इति विवेचितम्।
- “अत्रापि पूर्ववत् 4 इदित्करणात् यन्त्रतीत्याद्यपि भवति।” इति मा।
- धा।
- वृत्तिः।
- “यन्त्र--इति पठितुं युक्तम्।
- यत्तु-इदित्करणात् यन्त्रतीति माधवेनो- क्तम्--तच्चिन्त्यम्।” इति सिद्धान्तकौमुद्युक्तिरेव साधुः।
- यतः-- ‘चिन्त्यात्’ इत्यादौ उपधानकारसद्भावेन, णिजभावपक्षे नलोपव्यावृत्त्या सार्थकतां लभमान इकारः णिजभावं चिन्तेर्ज्ञापयतीति तूचितम्।
- इह तु रेफस्यैवोप- धात्वप्रसङ्गेन नलोपप्रसक्त्यभावात्--इति ज्ञेयम्। यन्त्रकः-न्त्रिका, यियन्त्रयिषकः-षिका;
- यन्त्रयिता-त्री, यियन्त्रयिषिता-त्री;
- 5 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकतन्त्रयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
- यति-- 7 अयन्त्र्यम्।
प्रासङ्गिक्यः