रहोऽट रा

रंह्

रह त्यागे

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- रहयति–ते

अर्थ−
१. छोड्नु, त्याग्नु, छुट्टिनु, भिन्न हुनु ।
वि-
१. छोड्नु, त्याग्नु, छुट्टिनु, भिन्न हुनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“रह त्यागे” ^{2 3} ज्ञपादिः।
• धातुममुं क्षीरस्वामि-मैत्रेयौ न पठतः।
• ⁴ रहकः-हिका, रिरह- यिषकः-षिका;
• रहयिता-त्री, रिरहयिषिता-त्री;
• इत्यादीनि रूपणि समस्तान्यपि चौरादिकचहयतिवत् ⁵ बोध्यानि।
• क्विपि- ⁶ प्ररट्-प्ररड्-प्ररहौ-प्ररहः;
• ल्यपि- ⁷ प्ररहय्य ⁸, णमुलि-रहम् २ राहम् २ इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१३८७)
• ↑ (१०-चुरादिः-१६२६। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ १। कथादिषु (अदन्तेषु) उत्तरत्र पठिष्यमाणेन रहधातुनैव रूपाणां सिद्धेः ज्ञपादि- पञ्चकेषु रहधातोः चुरादिष्वेव पूर्वत्र पाठो मा भूदिति क्षीरस्वाम्यादयः। ‘रहयेत्--’ इति श्लोकं (१९५) विवृण्वता पुरुषकारेणापि “--‘रह त्यागे’ कथादिर्भूवादिश्च” इत्युक्तम्। तेन देवस्याप्ययमेव पक्ष इति ज्ञायते। युक्तं चैतत्। यतः ज्ञपादिषु पाठमस्याभ्युपगच्छन्तोऽपि केषाञ्चिन्मतत्वेनैवाभ्यधुः। न स्वतन्त्रत्वेन। ज्ञपादिपञ्चकान्तर्भावेन पठितॄणां णमुलि दीर्घविकल्प एक एव कृदन्ते फलमस्येति बोध्यम्।
• ↑ २। ज्ञपादिषु अस्य धातोः पाठात् मित्त्वेन ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधायाः ह्रस्वः। एवमेव ण्यन्तात्, ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्तादपि उपधाह्रस्वो बोध्यः।
• ↑ (५१५)
• ↑ ३। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे, अवसाने चर्त्वविकल्पे च रूपमेवम्।
• ↑ ४। ल्यपि, ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशे रूपमेवम्।
• ↑ आ। ‘आससाद विरहय्य धरित्रीं चक्रवाकहृदयान्यभितापः।।’ कि। अ। ९। ४।

---

रह त्यागे

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- रहति

अर्थ−
१. छोड्नु, त्याग्नु ।
वि-
१. छोड्नु, त्याग्नु, छुट्टिनु, भिन्न हुनु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“रह त्यागे” ² ‘रहयेत् रहति त्यागे, गतौ रंहेस्तु रंहति।’ ³ इति देवः।
• राहकः-हिका, राहकः-हिका, रिरहिषकः-षिका, रारहकः-हिका;
• रहिता-त्री।
• रहयिता-त्री, रिरहिषिता-त्री, रारहिता-त्री;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचहतिवत् ⁴ बोध्यानि, ⁵ रहः विरहः- ⁶ विराही, ⁷ रहस्यम्, अनुरहसम्-अवरहसम्, तप्तरहसम्, ⁸ इति ञुण्प्रत्यये रूपमेवम्। राहुः, इमानि रूपाणि ⁹ अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१३८६)
• ↑ (१-भ्वादिः-७३१। सक। सेट्। पर।)
• ↑ (श्लो। १९५)
• ↑ (५१४)
• ↑ ३। पचाद्यचि रूपमेवम्।
• ↑ ४। ‘सुप्यजातौ --’ (३-२-७८) इनि णिनिप्रत्यये रूपमेवम्। विरही इति तु विरहोऽ- स्यास्तीति मत्वर्थीय इनिप्रत्यये रूपम्।
• ↑ ५। औणादिके (९-४९) असुन्प्रत्यये रहः इति भवति। रहसि भवम् = रहस्यम् इत्यत्र दिगादित्वात् (४-३-५४) यत्प्रत्यये रूपमेवम्।
• ↑ ६। ‘दॄसनिजनिचरिचटिरहिभ्यो ञुण्’ [१-८८]
• ↑ [पृष्ठम्१११०+ २९]

---

रहि भासायाम्, भाषायाम् वा

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- रंहयति–ते

अर्थ−
१. चम्कनु, प्रकाशित हुनु,
२. बोल्नु, भाषण गर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“रहि भाषार्थः” ² आस्वदीयः।
• रंहकः-हिका, रिरंहयिषकः-षिका, ³ रंहकः-हिका;
• रिरंहिषकः-षिका, ⁴ रारंहकः-हिका;
• रंहयिता-त्री, रिरंहयिषिता-त्री, रंहिता-त्री, रिरंहिषिता, रारंहिता-त्री;
• इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचम्पयतिवत् ⁵ बोध्यानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१३९०)
• ↑ (१०-चुरादिः-१७९९। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ १। अस्य धातोः इदित्त्वेन णिचो वैकल्पिकत्वात् णिजभावपक्षे रूपाणि लिखितानि।
• ↑ २। अस्य धातोः इदित्त्वेन ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति यङ्निमित्तकः नकार- लोपो न भवति।
• ↑ (४९९)

---

रहि गतौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- रंहति

अर्थ−
१. वेगले जानु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“रहि गतौ” ² ‘रहयेत् रहति त्यागे गतौ रंहेस्तु रंहति।’ ³ इति देवः।
• रंहकः-हिका, रंहकः-हिका, रिरंहिषकः-षिका, रारंहकः-हिका;
• रंहिता-त्री, रंहयिता-त्री, रिरंहिषिता-त्री, रारंहिता-त्री;
• इत्यादीनि ⁴ रूपाणि सर्वाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिककम्पतिवत् ⁵ ज्ञेयानि।
• शतरि रंहन्-न्ती, शानचि ण्यन्ते-रंहयमाणः, क्विपि-रन्-रंहौ-रंहः, इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१३८९)
• ↑ (१-भ्वादिः-७३२। सक। सेट्। पर।)
• ↑ (श्लो। १९५)
• ↑ [पृष्ठम्११११+ २५]
• ↑ (१६६)

---