रिह्
रीङ्
री
री गतिरेषणयोः
गणः- क्र्यादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- रीणाति
अर्थ−
१. जानु,
२. वन्यपशुझैँ बोलाउनु,
३. पीडा दिनु, दुःख दिनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“री गतिरेषणयोः” 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
- ‘स्रवणे रीयते रीङो, रिणाति गतिरेषयोः।।’ 3 इति देवः।
- ‘रेषणम् = 4 हिंसा’ इति क्षीरस्वामी।
- “रेषणम् = वृकशब्दः।
- यदाह यादवप्रकाशः-- ‘वृकस्य रेषणं रेषा, ह्रेषा हेषा च वाजिनाम्।
- बृंहितं करिणां शब्दः--।।’ इति।” इति पुरुषकारः।
- गतिहिंसार्थयोः सकर्मकः, वृकरवार्थकत्वे तुं अकर्मक इति बोध्यम्।
- ‘श्रवणे’ इत्यपि केचित्।
- ‘-- गतिशोषणयोः’ इति न्यासे 5 पाठः।
- 6 रायकः-यिका, 7 रेपकः-पिका, रिरीषकः-षिका, रेरीयकः-यिका;
- रेता-रेत्री, रेपयिता-त्री, रिरीषिता-त्री, रेरीयिता-त्री;
- इत्यादिकानि समस्तान्यपि रूपाणि क्रैयादिकप्लिनातिवत् 8 बोध्यानि।
- 9 व्यतिरिणानः, व्यति- रिणन्-ती, 10 रयः, 11 रीतिः, रीणिः, इतीमान्यस्माद्भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
रीङ् श्रवणे
गणः- दिवादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-आत्मनेपदम्
कर्तरि लटि- रीयते
अर्थ−
१. झर्नु, चुहिनु, तप्कनु,
२. खस्नु, तल आउनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“रीङ् स्रवणे” 2 स्वादिः।
- ‘स्रवणे रीयते रीङो रिणाति गतिरेषयोः।।’ 3 इति देवः।
- ‘-- श्रवणेऽपि’ इति क्वचित् पाठः।
- रायकः-यिका, 4 रेपकः-पिका, रिरीषकः-षिका, रेरीयकः-यिका;
- रेता-रेत्री, रेपयिता-त्री, रिरीषिता-त्री, रेरीयिता-त्री;
- इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि क्रैयादिकप्लिनातिवत् 5 ज्ञेयानि।
- शानचि 6 रीयमाणः, 7 रीणः-रीणवान्, क्तिनि--रीतिः, 8 9 रेवती, 10 इति णुप्रत्ययः। रेणुः, 11 इति असुन्प्रत्यये तुगागमे च रूपम्। रेतः इतीमानि रूपाण्यस्मात् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः