संस्कृत-शब्दकोशः

लगे लग्न

लग्

लग आस्वादने


गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- लागयति–ते

अर्थ−
१. स्वाद लिनु, चाख्नु ।
क्वचिद् आच्छादने-
१. ढाक्नु, सम्पादित गर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“लग आस्वादने” 2 ‘-- आसादने’ इति दुर्गः।
  • ‘लक--’ इति चन्द्रः।
  • ‘लघ--’ इति केचित्।
  • लागकः-गिका, लिलागयिषकः-षिका;
  • लागयिता-त्री, लिला- गयिषिता-त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककाणयतिवत् 3 ज्ञेयानि।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१४५०)
  • ↑ (१०-चुरादिः-१७३८। सक। सेट्। उभ।)
  • ↑ (१५९)


लगि गतौ


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- लङ्गति

अर्थ−
१. जानु, खोच्याउनु, लङ्गडो हुनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“लगि गत्यर्थः” 2 लङ्गकः-ङ्गिका, लङ्गकः-ङ्गिका, लिलङ्गिषकः-षिका, ललङ्गकः-ङ्गिका;
  • लङ्गिता-त्री, लङ्गयिता-त्री, लिलङ्गिषिता-त्री, लालङ्गिता-त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककङ्कतिवत् 3 ज्ञेयानि।
  • 4 विलगितः-विलङ्गितः।

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१४५१)
  • ↑ (१-भ्वादिः-१४५। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ (१४०)
  • ↑ १। ‘लङ्गिकम्प्योरुपतापशरीरविकारयोः--’ (वा। ६-४-२४) इति उपतापार्थे निष्ठायां नलोपः। उपतापो नाम कृच्छ्रप्राप्तिः = मानसं दुःखम्। ‘पीडाव्याध्योः प्रतीपोक्ता लङ्गिकम्प्योर्नलोपिता। निःस्वो विलगितो नित्यं; वातात् विकपिता तनुः।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वम्। एवं क्त्वाप्रत्ययादिषु किन्ङित्प्रत्ययेष्वपि लगित्वा इति उपतापार्थे साधुरिति मन्तव्यम्।


लगे सङ्गे


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- लगति

अर्थ−
१. संयोग हुनु, मिल्नु,
२. स्पर्श हुनु, छुनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“लगे सङ्गे” 2 घटादिः।
  • ‘-- संवरणे’ इति पदमञ्जरी 3।
  • लागकः-गिका, लगकः-गिक्रा, लिलगिषकः-षिका, लालगकः-गिका;
  • लगिता-त्री, लगयिता-त्री, लिलगिषिता-त्री, लालगिता-त्री;
  • इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककखतिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • 5 सक्तार्थे लग्नः-लग्नम्।
  • अन्यत्र लगितम्-लगितः इत्येव।
  • 6 इति कुप्रत्ययः, उपधाया इत्वं च निपात्यते। लिगुः।
  • 7

प्रासङ्गिक्यः

  • ↑ (१४५२)
  • ↑ (१-भ्वादिः-७८५। सक। सेट्। पर।)
  • ↑ (७-२-१८)
  • ↑ (१४२)
  • ↑ २। निष्ठायाम् ‘क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्न--’ (७-२-१८) इति निपातनादिडभावः। निष्ठातकारस्य नत्वं च ‘सक्तम्’ इत्यर्थे। अनेनैवार्थैन मेषादिलग्नस्यापि सङ्गतिर्द्रष्टव्या। ‘ओ लस्जी व्रीडायाम्’ इति धातोर्निष्ठायाम् ईदित्त्वेनेण्निषेधात् ‘स्कोः--’ (८-२-२९) इति सकारलोपे ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठानत्वेऽपि यद्यपि लग्नम्-लग्नः इति सिद्ध्येत्; तथापि तस्य धातोर्व्रीडार्थकत्वात् सक्तार्थ- कत्वलाभार्थं सूत्रेऽत्र निपातनमिति बोध्यम्।
  • ↑ ३। लगतीति लिगुमूर्खः। ‘खरुशङ्कुपीयुनीलङ्गुलिगु--’ [द। उ। १-१२०]
  • ↑ [पृष्ठम्११४७+ २७]



Correction: