लिङ्गम् (नपुंसकलिङ्ग)
अर्थ−
१. चिह्न/चिनु/निसान,
२. पुरुषको मूत्रेन्द्रिय / लिङ्ग,
३. बनावटी चिह्न,
४. देवमूर्ति वा प्रतिमा,
५. रोगको लक्षण,
६. प्रमाण,
७. स्त्री वा पुरुष छुट्टाउने चिह्न,
८. शरीर नाश भएपछि कर्म भोग गर्ने जीव,
९. व्याकरणमा शब्दको पुरुष - स्त्री वा नपुंसक छुट्टाउने लक्षण वा चिह्न,
१०. न्यायशास्त्रमा त्यो चिज जसबाट कुनै वस्तु उत्पन्न हुन्छ,
११. साङ्ख्यशास्त्रअनुसार मूल प्रकृति,
१२. मीमांसाशास्त्रअनुसार उपक्रम, उपसंहार, अभ्यास, अपूर्वता, अर्थवाद, उपपत्ति यी छ वटा लक्षण,
१३. लिङ्गपुराण,
१४. स्कन्दपुराणअनुसार सतीवियोगी शिव नाङ्गोरूपमा आनर्तदेशको ऋषि आश्रममा पुगे, शिवको रूप देख्दा ऋषिपत्नीहरू कामान्ध भएर शिवको पछि लागे, यसैले रिसाएका ऋषिहरूले लिङ्ग झरोस् भनी शिवलाई सरापे । पछि झरेको लिङ्गलाई शिवको रूपमा स्थापना गरी पूजा गर्ने प्रथा ब्रह्माबाट चलाइयो, शिवद्वारा पनि लिङ्गपूजा गर्नु पर्छ भनियो । जुन शिवलिङ्गमा इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवता लीन हुन्छन् र जसबाट सम्पूर्ण देवता उत्पन्न हुन्छन्, त्यस्तो शिवको अङ्गलाई पनि लिङ्ग भनिन्छ,
१५. आँखा वा दृष्टिको तेज । लिङ्गको मयल - मूत्रेन्द्रियको मयल- ‘पुष्पिका’ (स्त्री.), लिङ्गको टुप्पो- ‘मणिः’ (पुं.) ।
“अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगताम्बरम् ।। कामोद्भवकरं स्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः ।। यस्मात्पाप ! त्वयाऽस्माकमाश्रमोऽयं विडम्बितः ।। तस्माल्लिङ्गं पतत्वाशु तवैव वसुधातले ।। ऋषिशापान्निपतितं मम लिङ्गमनुत्तमम् ।। तस्माल्लिङ्गं पूजयत सर्वकामार्थसिद्धये ।। लयनाल्लिङ्गमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः ।। सर्वे देवाश्च सम्भूता यतो देवस्य शूलिनः ।। (स्कन्दपुराण, नागरखण्ड)