व्रजेश्वर व्रज्या

व्रज्

व्रज गतौ

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- व्रजति

अर्थ−
१. घुम्नु, जानु ।
परि-
१. संन्यासीझैँ घुम्नु, यात्रा गर्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“व्रज गतौ” ² व्राजकः-जिका, व्राजकः-जिका, विव्रजिषकः-षिका, वाव्रजकः-जिका;
• व्रजिता-ती, व्राजयिता-त्री, विव्रजिषिता-त्री, वाव्रजिता-त्री;
• इत्यादिकानि रूपाणि समस्तान्यपि भौवादिकध्रजतिवत् ³ ज्ञेयानि।
• ⁴ व्रजः, ⁵ व्रज्या, ⁶ व्राज्यम्, ⁷ परिव्राट्-प्ररिव्राड्-परिव्राजौ-परिव्राजः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
• ⁸। व्राजिः, ⁹ वज्रम्।
• ¹⁰

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६६०)
• ↑ (१-भ्वादिः-२५३। सक। सेट्। पर।)
• ↑ (९२६)
• ↑ ७। ‘गोचरसञ्चरवहव्रज--’ (३-३-११९) इत्यधिकरणे घप्रत्ययान्तो निपातितः। व्रजः = गोकुलम्।
• ↑ ८। ‘व्रजयजोर्भावे क्यप्’ (३-३-९८) इति भावे स्त्रीलिङ्गे क्यप्प्रत्ययः। क्तिनोऽपवादः। परिव्रज्या सन्न्यासः।
• ↑ ९। ण्यति, ‘अजिव्रज्योश्च’ (७-३-६०) इति कुत्वनिषेधः।
• ↑ १०। परावुपपदे औणादिके (द। उ। ९-८) क्विप्प्रत्यये, दीर्घे जकारस्य षकारे च रूपमेवम्। परित्यज्य सर्वं व्रजति इति परिव्राट् = यतिः।
• ↑ ११। औणादिके (द। उ। १-५३) ञिप्रत्यये, ञित्त्वादुपधावृद्धिः। तेन रूपमेवम्। व्राजिः = मनः [मुनिः]
• ↑ १२। व्रजति सर्वत्र प्रेरित इति औणादिके (द। उ। ८-४६) रन्प्रत्यये निरूढः। रेफलोपो निपातनात्। वज्रम् = पविः।
• ↑ [पृष्ठम्१२७५+ २७]

---

व्रज मार्गसंस्कारगत्योः

---

गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- व्राजयति–ते

अर्थ−
१. पूर्ण गर्नु, तयार गर्नु, सिद्ध गर्नु,
२. जानु, घुम्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“व्रज मार्गसंस्कारगत्योः” ² “वजि ³ मार्गसंस्कारयोर्गतौ चेति मैत्रेयादयः।
• स्वामी तु व्रजस्थाने वजिं पठित्वा मार्गेति द्वितीयं धातुमाह” इति धातुवृत्तावुक्तम्।
• ‘-- मार्गणे’ इति धनपालः।
• ‘द्वौ धातू इत्यन्ये’ इति क्षीरस्वामी।
• ‘व्रज--’ इति चन्द्रः।
• ‘व्रज मार्गसंस्कारे’ इति दुर्गः।
• उभयोरप्यनयोर्वज- व्रजपक्षयोर्मार्गणं संस्कार इत्येवार्थस्तन्त्रान्तरे पठ्यते” इति पुरुषकारे प्रोक्तम् ⁴।
• व्राजकः-जिका, विव्राजयिषकः-षिका;
• व्राजयिता-त्री, विव्राजयिषिता-त्री;
• व्राजयन्-न्ती, विव्राजयिषन्-न्ती;
• इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिक- क्लपयतिवत् ⁵ ज्ञेयानि।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६६१)
• ↑ (१०-चुरादिः। सक। सेट्। उभ।)
• ↑ (व्रजि?)
• ↑ (दैवश्लो। ५७)
• ↑ (२८२)

---