शिष
शिष्ट
शिष्
शिष असर्वोपयोगे
गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- शेषयति–ते, शेषति
अर्थ−
१. शेष राख्नु, बचाउनु, पूरा खर्च नगर्नु ।
वि-
१. अधिक हुनु, धेरै हुनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“शिष असर्वोपयोगे” 2 ‘शिषोऽसर्वोपयोगे यौ शेषयेत् शेषतीत्युभे।
- 3 लुङ्यभावादङोऽशेषीत् शिनष्टीति विशेषणे।।’ 4 इति देवः।
- विपूर्वोऽयमतिशये वर्तते--यथा--विशेषः।
- आधृषीयत्वेन णिजभावपक्षे अनिट्त्वमस्यापि धातोरिति माधवीये स्पष्टम्।
- 5 शष्पम्।
- सर्वाण्यपि रूपाणि यथासम्भवं चेतयतिवत् 6, पूर्वलिखितधातुवच्च स्वयमेवोह्यानि।
- आधृषीय- त्वात् णिज्विकल्पः।
प्रासङ्गिक्यः
शिष हिंसायाम्
गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शिषति
अर्थ−
१. दुःख दिनु, हिर्काउनु, चुट्नु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“शिष हिंसार्थः” 2 ‘शिषोऽसर्वोपयोगे यौ शेषयेत् शेषतीत्युभे।।
- लुङ्यभावादङोऽशेषीत् शिनष्टीति विशेषणे।’ 3 इति देवः।
- ‘शिषिं पिषिं श्लिष्यतिपुष्यती त्विषिम्’ इति व्याघ्रभूतिवचनात् 4 अनिट्त्वं धातोरस्य बोध्यम्।
- शेषकः-षिका, शेषकः-षिका, शिशिक्षकः-क्षिका, शेशिषकः-षिका, 5 शिष्पः, 6 शेषः, इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि रौधादिकपिनष्टिवत् 7 बोध्यानि।
- ‘शिष्यति’ ‘तल्लोकं शिंषति’ 8 इत्यादयः प्रयोगाः यथासम्भवं दिवादिषु तुदादिगणेऽवसाने मुचाद्यन्तर्गणे च छान्दसत्वेन पठित्वा साधुत्वसम्भावनार्हाः।
- अतो न तदर्थं तुदादिपाठावश्यकतेति बोध्यम्।
प्रासङ्गिक्यः
शिष्लृ विशेषणे
गणः- रुधादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शिनष्टि
अर्थ−
१. पृथक्-पृथक् गर्नु, अलग्ग्याउनु, छुट्याउनु,
२. गुण-दोष देखाउनु, भिन्नता देखाउनु, विशेषता बताउनु ।
कृदन्तरूपमाला
- 1“शिषॢ विशेषणे” 2 ‘विशेषणम् = उपरञ्जनम्’ इति दुर्गादासः।
- 3 विशेषः-वैशेषिकः, शेषः, 4 महाविशिष्टः।
- यथासम्भवं सर्वाण्यपि रूपाणि रौधा- दिकपिनष्टिवत् 5 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः