संस्कृत-शब्दकोशः

शुन्ध शुभ

शुन्ध्

शुन्ध शुद्धौ


गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शुन्धति

अर्थ−
१. शुद्ध हुनु, पवित्र हुनु, चोखिनु,
२. सुध्याउनु, पवित्र गर्नु, चोख्याउनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“शुन्ध शुद्धौ” 2 ‘शुन्धयेत् शुन्धते शुन्धेद्यौ वा णौ शौचकर्मणि।
  • शुद्धौ शुन्धति भूवादेः… …।।’ 3 इति देवः।
  • ‘शुन्धन्ते… …।’ 4 इति आत्मनेपदेऽपि दृश्यते।
  • ‘शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे--’ 5 इत्यत्रापि।
  • शुन्धकः-न्धिका, शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धिषकः-षिका, शोशुधकः-धिका;
  • इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि कुञ्चतिवत् 6 ऊह्याति।
  • 7 शुधितम्-तः- 8 तवान्, शुन्धित्वा 9 शुन्ध्युः 10, इतीमानि रूपाणि विशेषेण भवन्ति।

प्रासङ्गिक्यः

  • (१७३४)
  • (१-भ्वादिः-७४। अक। सेट्। पर।)
  • (श्लो। ११७।)
  • (काण्वब्रा। १-२-३-७)
  • (तैत्तिरीयसंहिता १-१-१-४)
  • (२२२)
  • १। निष्ठायां ‘अनिदितां हलः--’ (६-४-२४) इत्युपधानकारलोपः। ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति (निष्ठायाः) अत्र कित्त्वविकल्पो न भवति। ‘सन्निपातलक्षण--’ (परि-८६) विरोधात्।
  • B। ‘अक्लिन्दनीयान् शुधितात्मनो जनान् प्रशीकते यः करुणावलोकनैः।’ धा। का। १-११।
  • २। सेटः क्त्वायाम्, कित्त्वाभावात् नकारलोपो न भवति।
  • (शुध्युः इति केचित्)


शुन्ध शौचकर्मणि


गणः- चुरादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-उभयपदम्
कर्तरि लटि- शुन्धयति–ते, शुन्धति

अर्थ−
१. शुद्ध हुनु, पवित्र हुनु, चोखिनु,
२. सुध्याउनु, पवित्र गर्नु, चोख्याउनु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“शुन्ध शौचकर्मणि” 2 आधृषीयः।
  • ‘-- शौचकरणे’ इति क्षीरस्वामी।
  • ‘शुन्धयेत् शुन्धते शुन्धेद् यौ वा णौ शौचकर्मणि।’ 3 इति देवः।
  • ‘शाकटायनस्य त्वात्मनेपदी’ इति पुरुषकारे।
  • शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धयिषकः-षिका, शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धिषकः-षिका, देवः।
  • शोशुः-धकः-धिका;
  • इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तात् सन्नन्तं विना, कुञ्चतिवत् 4 ज्ञेयानि।
  • 5

प्रासङ्गिक्यः

  • (१७३५)
  • (१०-चुरादिः-१८३३। सक। सेट्। उभ।)
  • (श्लो। ११७)
  • (२२२)
  • [पृष्ठम्१३०९+ २६]



Correction: