संस्कृत-शब्दकोशः

शुषी शुष्क

शुष्

शुष शोषणे


गणः- दिवादिः
कर्मकः-अकर्मकः
इट्-अनिट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- शुष्यति

अर्थ−
१. शुष्क हुनु, सुक्नु ।

कृदन्तरूपमाला

  • 1“शुष शोषणे” 2 शोषकः-षिका, शोषकः-षिका, शुशुक्षकः-क्षिका, शोशुषकः-षिका;
  • शोष्टा-ष्ट्री, शोषयिता-त्री, शुशुक्षिता-त्री, शोशुषिता-त्री;
  • इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकतुष्यतिवत् 3 ऊह्यानि।
  • 4 शुष्कः, शुष्कवान्, 5 आतपशुष्कः, 6 ऊर्ध्वशोषं 7 शुष्यति, 8 शुष्कम्, 9 शुष्णम्, 10 शुष्मं, शुष्मा-बर्हिः, 11 शुषिंरम्, इत्यादिकानि रूपाणि अधिंकान्येत्रेति विशेषः।

प्रासङ्गिक्यः

  • (१७४३)
  • (४-दिवादिः-११८३। सक। अनि। पर।)
  • (७५८)
  • १। ‘शुषः कः’ (८-२-५१) इति निष्ठातकारस्य ककारः।
  • २। ‘सिद्धशुष्कपक्वबन्धैश्च’ (२-१-४१) इति सप्तमीसमासः।
  • ३। ‘ऊद्र्ध्वे शुषिपूरोः’ (३-४-४४) इत्यूर्ध्वे कर्तरि णमुल्प्रत्यये रूपमेवम्। ऊद्र्ध्व शुष्यतीत्यर्थः। ‘कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः’ (३-४-४६) इति णमुल्प्रयोजकस्यैव धातोरनुप्रयोगः।
  • आ। ‘प्रबोधकालात् त्रिदशेन्द्रशत्रोः प्रागूर्ध्वशोषं परिशोप्यमाणः।’ भ। का। ११-४०
  • ४। शुष्यतीत्यर्थे औणादिके (द। उ। ३-३९) कप्रत्यये रूपमेवम्। शुष्कम् = निर्मासम्।
  • ५। औणादिकः (द। उ। ५-४४) नप्रत्ययः, किच्च भवति। शुष्णम् = शनुदकम्।
  • ६। औणादिके (द। उ। ७-३०) मन्प्रत्यये रूपमेवम्। शोषयति शुष्यते वा भयादि- भिरिति शुष्मम्। ‘शुष्मं तेजसि सूर्ये ना’ इति मेदिनी।
  • ७। औणादिके (द। उ। ८-२६) किरच्प्रत्यये रूपमेवम्। शुषिरम् = शुष्कम्। ‘--कुहरं शुषिरं विवरं बिलम्’ इत्यमरः।



Correction: