भूमिः (स्त्री०) [भवन्त्यस्मिन् भूतानि–भू+मि किच्च वा ङीप्]
1. पृथ्वी (विप० ‘स्वर्ग, गगन’ या ‘पाताल’) द्यौर्भूमिरापोहृदयं यमश्च–पंच० १।१८२, रघु० २।७४
2. मिट्टी, भूमि–उत्खातिनी भूमिः–श० १, कु० १।२४
3. प्रदेश, जिला, देश, भू–विदर्भभूमिः
4. स्थान, जगह, जमीन, भूखण्ड–प्रमदवनभूमयः–श० ६, अधित्यकामूमि:–नै० २२।४१, रघु० १।५२ ३।६१, कु० ३।५८
5. स्थल, स्थिति
6. जमीन, भूसंपत्ति
7. कहानी, घर का फ़र्श–यथा 'सप्तभूमिकः प्रासादः में
8. अभिरुचि, हावभाव
9. (नाटक में) किसी पात्र का चरित्र या अभिनय–तु० भूमिका
10. विषय, पदार्थ, आधार विश्वासभूमि, स्नेहभूमि आदि
11. दर्जा, विस्तार, सीमा–कि० १०।५८
12. जिह्वा, ज़बान ।
समस्त पद
~अन्तरः
पड़ोसी राज्य का राजा,
~इन्द्रः, ~ईश्वरः
राजा, प्रभु,
~कदंबः
कदम्ब का एक भेद,
~गुहा
भूमि में विवर या गुफा,
~गृहम्
भूगर्भगृह, भौंरा, तहखाना,
~चल:, ~चलनम्
भूचाल
~जः
1. मंगलग्रह
2. नरकासुर का विशेषण
3. मनुष्य
4. भूनिंव नाम का पौधा,
(–जा)
सीता का विशेषण,
~जीविन्
(पुं०) वैश्य,
~तलम्
भूतल, पृथ्वी की सतह,
~दानम्
भूदान,
~देवः
ब्राह्मण
~धरः
1. पहाड़
2. राजा
3. सात की संख्या,
~नाथः, ~पः, ~पतिः, ~पालः, ~भुज्
(पुं०) राजा, प्रभु –रघु० १।४७,
~पक्षः
तेज़ घोड़ा,
~पिशाचम्
ताड का वृक्ष (जिससे ताडी तैयार की जाती है),
~पुत्रः
मंगलग्रह,
~पुरंदरः
1. राजा
2. दिलीप का नाम,
~भृत्
1. पहाड़
2. राजा,
~मण्डा
एक प्रकार की चमेली,
~रक्षकः
तेज घोड़ा,
~लाभः
मृत्यु (शा° मिट्टी में मिल जाना),
~लेपनम्
गोबर
~वर्धनः, –नम्
मृतक शरीर, शव,
~शय
(वि०) भूमि पर सोने वाला
(–यः)
जंगली कबूतर,
~शयनम्, ~शय्या
भूमि पर सोना,
~संभवः, ~सुतः
1. मंगलग्रह
2. नरकासुर का विशेषण,
(–वा, –ता)
सीता का विशेषण,
~संनिवेशः
देश का सामान्य दर्शन,
~स्पृश्
(पुं०)
1. मनुष्य
2. मानवजाति
3. वैश्य
4. चोर ।
भूमिः (स्त्री०) [भू+मि]
1. ज्यामिति की आकृतियों की आधाररेखा
2. किसी चित्र का रेखाचित्र
3. धरती, पृथ्वी ।
समस्त पद
~अनृतम्
भूमि के विषय में झूठी गवाही,
~खर्जूरिका
खजूर वृक्ष का एक प्रकार,
~छत्रम्
कुकुरमुत्ता, साँप की छतरी,
~तनयः
मंगलग्रह,
~परिमाणम्
वर्गमाप,
~रथिक:
भूमि पर रथ हाँकने वाला,
~समीकृत
(वि०) भूमि जैसा बराबर किया हुआ, फर्श के साथ मिलाया हुआ,
~संभवः, ~सुतः
1. मंगलग्रह
2. नरकासुर ।
परिशिष्ट