संस्कृत-शब्दकोशः

मुखम्पच मुखरयति

मुखर

मुखर (वि) [मुखं मुखव्यापारं कथनं राति रा+क]


बातूनी, वाचाल, वाक्पटु –मुखरा खल्वेषा गर्भदासी –रत्न २, मुखरतावसरे हि विराजते –कि० ५।१६
3. कोलाहलमय, लगातार शब्द करने वाला, टनटन बजने वाला, (पाजेब की भांति) रुनझुन करने वाला–स्तंम्बेरमा मुखरशृङ्खलकर्षिणस्ते –रघु० ५।७२, अन्तः कूजन्मुखरशकुनो यत्र रम्यो वनान्तः– उत्तर.० २।२५, २०, मा० ९।५, मुखरमधीरं त्यज मञ्जीरं रिपुमिव केलिषु लोलम् –गीत० ५, मृच्छ० १।३५
3. ध्वननशील, अनुनादी, गूंजने वाला (प्रायः समास के अन्त में) –स्थान–स्थाने मुखरककुभो झाङ्कृतैर्निर्झराणाम् –उत्तर० २।१४, मण्डली मुखरशिखरे ( लताकुंजे ) गीत० २; रघु० १३।४६
4. अभिव्यंजक या सूचक
5. अश्लीलभाषी, गाली देने वाला, वदजबान
6. उपहास करने वाला, हँसी दिल्लगी करने वाला (‘मुखरीकृ’, शब्द करवाना, बुलवाना, प्रतिध्वनित करवाना),
~रः
1. कौवा
2. नेता मुख्य या प्रधान पुरुष –यदि कार्यविपत्तिः स्यान्मुखरस्तत्र हन्यते –हि० १।२९
3. शंख ।



Correction: