लक्षक लक्षण्य

लक्षण

लक्षण [लक्ष्यतेऽनेन लक्ष्-करणे ल्युट्]
1 A mark, token, sign, indication, characteristic, distinctive mark; बधू दुकूलं कलहंसलक्षणं Ku. 5. 67; अनारं- भो हि कार्याणां प्रथमं बुद्धिलक्षणं Subhāsh.; उपकारापकारौ हि लक्ष्यं लक्षण- मेतयोः H. 4. 15; अव्याक्षेपो भविष्यंत्याः कार्यसिद्धेर्हि लक्षणं R. 10. 6, 19. 47; गर्भलक्षण Ś. 5; पुरुषलक्षणं ‘the sign or organ of virility’.
2 A symptom (of a disease).
3 An attribute, a quality.
4 A definition, accurate description; असाधारणधर्मो लक्षणम्.
5 A lucky or auspicious mark on the body (these are considered to be 32); द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतः; लक्षणसंप- न्नानां गवामधः सस्नौ K. 64.
6 Any mark or features of the body (indicative of good or bad luck); क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा Ku. 5. 73; क्लेशावहा भ- र्तुरलक्षणाहं R. 14. 5.
7 A name, designation, appellation (oft. at the end of comp.); विदिशालक्षणां रा- जधानीं Me. 24.
8 Excellence, merit, good quality; as in आहितलक्षण R. 6. 71 (where Malli. renders it by प्रख्यातगुण and quotes Ak: −गुणैः प्रतीते तु कृतलक्षणाहितलक्षणौ).
9 An aim, a scope, an object.
10 A fixed rate (as of duties); Ms. 8. 406.
11 Form, kind, nature.
12 Effect, operation.
13 Cause, occasion.
14 Head, topic, subject.
15 Pretence disguise (=लक्ष); प्रसुप्तलक्षणः Māl. 7.
16 A line, spot.
17 Observation, seeing.
−णः
1 N. of Lakṣmaṇa.
2 The crane.
−णा
1 An aim, object.
2 (In Rhet.) An indirect application or secondary signification of a word, one of the three powers of a word; it is thus defined:−मुख्यार्थबाधे तद्योगे रूढि- तोऽथ प्रयोजनात् । अन्योर्थो लक्ष्यते यत्सा ल- क्षणारोपितक्रिया K. P. 2; लक्षणा शक्य संबंधस्तात्पर्यानुपपत्तितः Bhāṣā P.; see S. D. 13 also.
3 A goose.
−Comp.
−अन्वित a. possessed of auspicious marks.
−ज्ञ a. able to interpret or explain marks (as on the body).
−भ्रष्ट a. ill-fated, unlucky. −लक्षणा=जहल्लक्षणा q. v.
−संनिपातः branding, stigmatizing.

---