वेह् वैकक्ष

वै

वै (अव्यय)

---

निष्पत्ति− वा (गतिगन्धनयोः) - "डैः" (उ० बाहु०)
प्रयोग− "सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यद्वै ध्यायति ते वयम्"
उल्लेख− भाग० ४-१-३०
विस्तार− "तु हि च स्म ह वै पादपूरणे" - अम०

अर्थ−
निधो, अस्वीकारोक्ति र (धेरैजसो) वाक्य पूर्ति गर्न प्रयोग गरिने अव्यय, तर कहिलेकाही सम्बोधन र अनुनय प्रकट गर्दा पनि प्रयोग हुन्छ ।

---

ओवै शोषणे

---

गणः- भ्वादिः
कर्मकः-सकर्मकः
इट्-सेट्
पदम्-परस्मैपदम्
कर्तरि लटि- वायति

अर्थ−
१. शुष्क हुनु, सुक्नु ।

कृदन्तरूपमाला

• ¹“ओ वै शोषणे” ² ‘गतिगन्धनयोर्वाति वायतीति तु शोषणे।’ ³ इति देवः।
• ⁴ वायकः-यिका, ⁵ वापकः-यिका, विवासकः-सिका, वावायकः-यिका;
• वाता-त्री, वापयिता-त्री, विवासिता-त्री, वावायिता-त्री;
• इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि विशेषरूपाणि विना भौवादिकपायतिवत् ⁶ ज्ञेयानि।
• ⁷ वानम्, ⁸ इति उण्प्रत्यये रूपमेवम्।
• वाति वायति वा द्रव्याणि इति वायुः।
• “भाष्यकारमते अजेरपि धातोः ‘यजिमनि--’ ⁹ इत्यादिना बहुलग्रहणाद् युचि ‘वा यौ’ ¹⁰ इत्यनेन वादेशे ‘वायुः’ इति पदं सिद्ध्यति” इति प्रकृतसूत्रे ¹¹ टिप्पण्यामुक्तम्।
• तथा च भाष्ये ‘न तर्हीदानीमिदं ‘वा यौ’ ¹² इति वक्तव्यम्।
• वक्तव्यं च।
• किं प्रयोजनम्? नेयं विभाषा।
• किं तर्हि? आदेशोऽयं विधीयते।
• ‘वा’ इत्ययमादेशो भवत्यजेर्यौ परतः--वायुरिति” इत्येवं दृश्यते। वायुः इमे रूपे विशेषेण भवतः।

प्रासङ्गिक्यः

• ↑ (१६५१)
• ↑ (१-भ्वादिः-९२१। सक। अनि। पर।)
• ↑ (श्लो। १०)
• ↑ [पृष्ठम्१२६८+ ३१]
• ↑ १। णिजन्ते सर्वत्र आदन्तलक्षणः पुगागम इति विशेषः।
• ↑ (१०६२)
• ↑ २। ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठातकारस्य नत्वे रूपमेवम्।
• ↑ ३। ‘कृवापा--’ [द। उ। १-८६]
• ↑ (द। उ। १-१३४)
• ↑ (२-४-५७)
• ↑ (द। उ। १-८६)
• ↑ (२-४-७५)

---